Pemët e imëta, si mjedra, boronica, dredhëza, manaferra dhe kultura të ngjashme, janë ndër kulturat më të ndjeshme ndaj stresit mjedisor dhe kërkojnë menaxhim të kujdesshëm për të siguruar rendiment dhe cilësi të lartë të frutit. Në kushtet klimatike të Kosovës, ku luhatjet e temperaturave, periudhat e thata dhe streset gjatë sezonit vegjetativ janë gjithnjë e më të shpeshta, përdorimi i aminoacideve po bëhet një praktikë gjithnjë e më e rëndësishme në prodhimin modern të këtyre kulturave.
Aminoacidet rrisin ndjeshëm aktivitetin fiziologjik të bimëve dhe ndihmojnë pemët e imëta të përballojnë më mirë situatat stresuese. Edhe pse bimët janë në gjendje t’i sintetizojnë vetë aminoacidet, ky proces kërkon shpenzim të madh energjie. Në kushte të pafavorshme, prioriteti i bimës është mbijetesa dhe jo zhvillimi i frutave. Aplikimi i aminoacideve nga jashtë e lehtëson këtë ngarkesë energjetike dhe i mundëson bimës të ruajë potencialin e saj prodhues.
Tek pemët e imëta, aminoacidet luajnë rol të rëndësishëm në përmirësimin e rritjes vegjetative, formimin e luleve, lidhjen dhe zhvillimin e frutave. Ato ndihmojnë gjithashtu në rregullimin e balancës ujore të bimës, duke rritur rezistencën ndaj thatësirës, temperaturave të larta dhe stresit nga kripëzimi i tokës. Në periudha stresi të theksuar, aminoacidet kontribuojnë në mbrojtjen e qelizave dhe në ruajtjen e funksioneve bazë metabolike.
Një përfitim tjetër i rëndësishëm është ndikimi i aminoacideve në përthithjen e ushqyesve. Ato kanë aftësi të kelojnë mikroelementet, duke rritur disponueshmërinë dhe transportin e tyre brenda bimës. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për kulturat intensive si pemët e imëta, ku kërkesat ushqyese janë të larta dhe ndikojnë drejtpërdrejt në uniformitetin e zhvillimit dhe cilësinë e frutit. Po ashtu, aminoacidet përmirësojnë penetrimin dhe asimilimin e produkteve mbrojtëse të bimëve kur përdoren së bashku.
Për të qenë efektive, është thelbësore që aminoacidet të jenë në formë biologjikisht aktive. Aminoacidet shfaqen në forma L- dhe D-, por vetëm format L janë aktive dhe të dobishme për bimët. Prandaj, gjatë përzgjedhjes së preparateve, duhet t’i kushtohet vëmendje formës së aminoacideve që ato përmbajnë.
Një tjetër element teknik i rëndësishëm është profili i aminoacideve, i njohur si aminogramë. Në natyrë ekzistojnë njëzet aminoacide biogjene, secila me funksion të veçantë në metabolizmin e bimës. Sa më i pasur dhe më i balancuar të jetë profili i aminoacideve në një preparat, aq më i gjerë dhe më i qëndrueshëm është efekti i tij, veçanërisht në kushtet e stresit afatgjatë.
Duhet theksuar se disa aminoacide, si glicina dhe acidi glutamik, ndikojnë kryesisht në rritjen e fotosintezës dhe gjelbërimin e shpejtë të bimës. Megjithëse ky efekt është vizualisht i dukshëm, ai është shpesh afatshkurtër. Për aktivizimin e mekanizmave mbrojtës afatgjatë ndaj stresit, aminoacide të caktuara si serina dhe prolina luajnë rol kyç, pasi ndihmojnë bimën të përballojë temperaturat ekstreme, mungesën e ujit dhe stresin osmotik.
Rëndësi të veçantë ka edhe përmbajtja e aminoacideve të lira, pra aminoacideve të palidhura me masë të ulët molekulare, të cilat përthithen shumë shpejt nga bima dhe përdoren menjëherë për sintezën e proteinave, enzimave dhe strukturave të nevojshme në momentin e stresit.
Aminoacidet tek pemët e imëta mund të përdoren si në mënyrë parandaluese, para periudhave kritike të stresit, ashtu edhe në mënyrë ndërhyrëse, gjatë kushteve të pafavorshme si nxehtësia, i ftohti, dëmtimet mekanike apo pas trajtimeve intensive me produkte mbrojtëse të bimëve. Në të gjitha këto raste, ato ndihmojnë bimët të rikuperohen më shpejt dhe të vazhdojnë zhvillimin normal.
Pra, përdorimi i aminoacideve tek pemët e imëta përfaqëson një praktikë të dobishme dhe gjithnjë e më të nevojshme për bujqësinë moderne në Kosovë. Zgjedhja e produkteve cilësore, me forma biologjikisht aktive, përmbajtje të lartë të aminoacideve të lira dhe profil të pasur aminoacidesh, është çelësi për rritjen e qëndrueshmërisë së kulturave, përmirësimin e rendimentit dhe sigurimin e frutave me cilësi të lartë.
Kujtim Lepaja – Drejtor Ekzekutiv ¨Mjedra e Kosovës¨