Interesi i lartë për kultivimin e mjedrës, si rezultat i çmimeve të favorshme që ishin vitin e kaluar dhe pritjeve që këto çmime të mbeten të larta edhe këtë vit, ka nxitur shumë fermerë të mendojnë për zgjerim ose hyrje të reja në këtë sektor. Megjithatë, para çdo investimi, toka duhet të merret seriozisht parasysh, pasi menaxhimi i saj është një nga faktorët më vendimtarë për suksesin afatgjatë të prodhimit të mjedrës.
Menaxhimi i tokës është një nga faktorët më të rëndësishëm për prodhimtarinë dhe qëndrueshmërinë afatgjatë të mjedrës. Suksesi në kultivimin e mjedrës varet drejtpërdrejt nga zgjedhja e parcelës së përshtatshme, struktura e tokës, pjelloria, drenazhimi dhe menaxhimi i ujit.
Mjedra rritet më së miri në toka të hapura, poroze dhe të drenazhuara mirë, me pH lehtësisht acid 6.0–6.5. Tokat më të përshtatshme janë ranore–argjilore, me përmbajtje të lëndës organike prej 2–4%, që mundësojnë qarkullim të mirë të ujit dhe përthithje efikase të ushqyesve. Rrënjët e mjedrës janë të përqendruara kryesisht në 60 cm e sipërme të tokës, prandaj niveli i ujërave nëntokësore nuk duhet të qëndrojë afër sipërfaqes për periudha të gjata, pasi lagështia e tepërt rrit rrezikun e sëmundjeve të rrënjës dhe dëmtimeve gjatë dimrit.
Struktura e mirë e tokës siguron oksigjen të mjaftueshëm, infiltrimin e ujit dhe zhvillimin e shëndetshëm të rrënjëve. Shtimi i lëndës organike, si komposti, plehu organik apo plehërimi i gjelbër, përmirëson pjellorinë, kapacitetin mbajtës të ujit dhe aftësinë e tokës për të lidhur ushqyesit. Studimet tregojnë se aplikimi i kompostit ul ngjeshjen e tokës, rrit porozitetin dhe përmirëson ndjeshëm infiltrimin e ujit.
Në zona me toka të rënda ose drenazhim të dobët, përdorimi i shtretërve të ngritur me lartësi 20–30 cm është një zgjidhje shumë efektive. Kjo praktikë përmirëson kullimin e ujit, ul incidencën e kalbëzimit të rrënjës dhe krijon kushte më të favorshme për zhvillimin e bimëve. Megjithatë, shtretërit e ngritur nuk janë të përhershëm, ndaj menaxhimi i saktë i ujitjes është thelbësor për të shmangur stresin hidrik.
Analiza e tokës para mbjelljes është e domosdoshme për një pemishte të suksesshme. Çdo mungesë e elementeve ushqyese duhet të korrigjohet dhe të inkorporohet në tokë para mbjelljes. Pas mbjelljes, azoti zakonisht është elementi kryesor i nevojshëm në vitet e para, ndërsa kaliumi dhe magnezi mund të kërkohen në fazat e mëvonshme, në varësi të kushteve të tokës. Ruajtja e pH-së optimale ndihmon në përthithjen më të mirë të ushqyesve, ndërsa përdorimi i plehërimit përmes sistemit të ujitjes rrit efikasitetin e përdorimit të plehrave.
Përdorimi i mbulesave bimore ose barit ndërmjet rendeve ndihmon në uljen e erozionit, përmirësimin e strukturës së tokës, kontrollin e barërave të këqija dhe lehtësimin e lëvizjes së mekanizmit bujqësor. Në toka shumë pjellore, këto kultura ndihmojnë edhe në kontrollin e tepricës së azotit dhe në balancimin e rritjes vegjetative.
Menaxhimi i mirë i tokës përfaqëson një investim afatgjatë për fermerët e mjedrës. Kombinimi i zgjedhjes së duhur të tokës, shtimit të lëndës organike, përdorimit të shtretërve të ngritur, plehërimit të balancuar dhe mbrojtjes nga erozioni siguron bimë më të shëndetshme, rendimente më të larta dhe prodhim të qëndrueshëm në vite.
Kujtim Lepaja – Mjedra e Kosovës