Uji është një nga faktorët më kritikë në prodhimin e mjedrës gjatë gjithë ciklit jetësor të pemishtës. Sasia dhe mënyra e ujitjes ndikojnë drejtpërdrejt në zhvillimin e bimës, rendimentin, madhësinë e frutit dhe jetëgjatësinë e pemishtes. Si mungesa ashtu edhe teprica e ujit mund të shkaktojnë dëme serioze në prodhim.
Mjedra ka sistem rrënjor relativisht të cekët, i përqendruar kryesisht në shtresat e sipërme të tokës. Për këtë arsye, mungesa e ujit shkakton stres hidrik, rritje të dobët vegjetative, fruta më të vogla dhe ulje të lidhjes së frutit për sezonin pasues. Nga ana tjetër, qëndrimi i gjatë i ujit në toka me drenazh të dobët favorizon sëmundjet e rrënjës dhe humbjen e bimëve. Përmirësimi i drenazhimit dhe strukturës së tokës rrit ndjeshëm jetëgjatësinë e plantacionit të mjedrës.
Burimi i ujit për ujitje duhet të jetë i mjaftueshëm për të përmbushur nevojat e të gjithë pemishtes, sidomos gjatë periudhave të pikut të kërkesës për ujë. Burimet më të zakonshme përfshijnë puse, burime natyrore, lumenj, liqene, rezervuarë artificialë dhe në disa raste rrjetin publik. Kur reshjet mungojnë për disa javë radhazi, pemishtja hyn në kushte thatësire dhe nevoja për ujitje bëhet thelbësore.
Në kushte mesatare, mjedra ka nevojë për rreth 2.5 cm ujë në javë gjatë sezonit të rritjes, ndërsa në periudha të nxehta kjo sasi rritet. Sistemi i ujitjes duhet të projektohet për të përballuar kërkesën maksimale gjatë muajve më të nxehtë të verës. Ujitja me pika konsiderohet metoda më efikase, pasi furnizon drejtpërdrejt zonën e rrënjëve me ujë dhe redukton humbjet nga avullimi dhe shpërndarja e panevojshme. Krahasuar me ujitjen sipërfaqësore ose me shi artificial, kjo metodë kërkon më pak ujë dhe siguron menaxhim më të saktë të lagështisë së tokës.
Në përgjithësi, mjedra ka nevojë për rreth 0.25–0.75 cm ujë në ditë në zonën e rrënjëve, në varësi të kushteve klimatike. Ujitja në orët e mëngjesit është më e rekomandueshme, pasi redukton stresin e bimëve dhe përmirëson efikasitetin e përdorimit të ujit. Aftësia e tokës për të mbajtur ujë varet nga përmbajtja e argjilës dhe lëndës organike, ndërsa rrënjët aktive të mjedrës shfrytëzojnë kryesisht shtresën e sipërme prej rreth 30 cm të tokës.
Nëse më shumë se 50% e ujit të disponueshëm në këtë zonë humbet, bima mund të hyjë në stres hidrik brenda 4–5 ditëve. Qëllimi kryesor i menaxhimit të ujit është ruajtja e ujit të disponueshëm për bimën mbi këtë nivel, për të shmangur rënien e rendimentit dhe cilësisë së frutit. Në toka me drenazh të dobët, përdorimi i shtretërve të ngritur është veçanërisht i dobishëm, pasi redukton rrezikun e mbingopjes me ujë dhe dëmtimit të rrënjëve, sidomos gjatë dimrit dhe pranverës.
Përveç sasisë, cilësia e ujit është një faktor shumë i rëndësishëm, veçanërisht për sistemet e ujitjes me pika. Uji duhet të ketë pH 5.5–6.5 dhe të jetë i pastër nga kripërat, sedimentet, algat dhe ndotësit biologjikë apo kimikë. Uji nga puset dhe burimet e mbrojtura zakonisht ofron cilësinë më të mirë. Testimi i ujit para instalimit të sistemit të ujitjes dhe periodikisht gjatë viteve të prodhimit ndihmon në parandalimin e problemeve që mund të kërkojnë ndërhyrje të kushtueshme.
Menaxhimi modern i ujitjes bazohet gjithnjë e më shumë në monitorimin e lagështisë së tokës me pajisje dhe sensorë të avancuar, të cilët ofrojnë të dhëna në kohë reale për përmbajtjen e ujit, temperaturën dhe përçueshmërinë elektrike të tokës. Këto të dhëna i ndihmojnë fermerët të planifikojnë ujitjen me saktësi dhe të shmangin si mungesën ashtu edhe tepricën e ujit.
Investimi në planifikimin afatgjatë të sistemit të ujitjes, zgjedhjen e burimit të qëndrueshëm të ujit dhe përdorimin e teknologjive moderne për monitorim është thelbësor për prodhim të qëndrueshëm, kursim të ujit dhe rritje të performancës së pemishteve të mjedrës.
Kujtim Lepaja – Mjedra e Kosoves